Oddział Higieny Pracy

Do zakresu działania Oddziału Higieny Pracy należy w szczególności:

  • bieżąca kontrola i nadzór nad utrzymywaniem należytego stanu higieniczno - sanitarnego w zakładach pracy objętych nadzorem;
  • nadzór i kontrola z zakresu wprowadzania do obrotu prekursorów narkotyków kategorii 2 i 3 z uwzględnieniem handlu pomiędzy Wspólnotą a państwami trzecimi; ... 

Czytaj dalej ...

Nawiązując do nowego rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia  12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1286), które weszło  w życie z dniem 21 sierpnia 2018 r., uprzejmie informuję, co następuje.

Wydanie nowego rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej  w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia  w środowisku pracy wynikało z konieczności  wdrożenia do prawa krajowego postanowień dyrektywy Komisji (UE) 2017/164 z dnia 31 stycznia 2017 r. ustanawiającej czwarty wykaz wskaźnikowych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego zgodnie z dyrektywą Rady 98/24/WE oraz zmieniającej dyrektywy Komisji 91/322/EWG, 2000/39/WE i 2009/161/UE. Państwa członkowskie zobowiązane były wprowadzić postanowienia tej dyrektywy w terminie do dnia 21 sierpnia 2018 r.

Proces wdrażania postanowień dyrektywy przeprowadzono w trybie prac Międzyresortowej Komisji do Spraw Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy, poprzez sukcesywne kierowanie  w latach 2014 – 2017 odpowiednich wniosków do ministra właściwego do spraw pracy.

Komisja ta została powołana rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia  15 grudnia 2008 r. w sprawie powołania Międzyresortowej Komisji do Spraw Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1772, ze zm.). Do zadań Komisji należy m.in. przedkładanie ministrowi właściwemu do spraw pracy wniosków dotyczących wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Nowe rozporządzenie zastąpiło rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej  z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1348).

W związku z wyznaczonym terminem wprowadzenia postanowień ww. dyrektywy, termin wejścia w życie nowego rozporządzenia przewidziano także na dzień 21 sierpnia  2018 r.

W  nowym rozporządzeniu, w porównaniu z dotychczasowym rozporządzeniem, wprowadzono następujące zmiany:

a) w załączniku nr 1 do rozporządzenia: 

  • zrezygnowano z podziału na część A „Substancje chemiczne” i Część B „Pyły”  i wprowadzono jeden „Wykaz wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń chemicznych i pyłowych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy”;

niewydzielenie pyłów w odrębnym wykazie a jedynie włączenie ich do substancji chemicznych wynika z tego, że wszystko co dostaje się do organizmu człowieka oddziałuje chemicznie na komórki/tkanki/narządy/układy, a zasady ustalania wartości NDS nie różnią się w przypadku czynników pyłowych oraz chemicznych,

  • wprowadzono oznaczenie „skóra” przy substancjach, których wchłanianie przez skórę może być tak samo istotne jak przez drogi oddechowe; 

oznakowanie „skóra” jest wskazówką dla pracodawcy, że w przypadku dotrzymania wartości NDS nadal istnieje zagrożenie dla pracownika, bo substancja wchłania się przez skórę. Jeżeli dla substancji ustalono wartość dopuszczalnego stężenia w materiale biologicznym (DSB), to najlepszą oceną narażenia w tym przypadku jest monitoring biologiczny. Oznakowanie „skóra” zwraca uwagę pracodawcy na rozważenie konieczności stosowania środków kontroli ryzyka, nie tylko w postaci środków ochrony indywidualnej, lecz także na: np. odizolowanie pracownika od źródła,  poinformowanie pracownika o zagrożeniach związanych z wchłanianiem substancji przez skórę, środki organizacyjne,

  • dodano 16 nowych substancji chemicznych z wartościami NDS i dla niektórych z nich wartościami NDSCh (zał. 1),
  • zmieniono wartości NDS dla 31 substancji chemicznych i dla niektórych z nich wartości NDSCh; z czego dla 17 substancji zmniejszono wartość NDS – wg. pozycji wykazu: 8, 54, 72, 149, 230, 246, 248, 267, 284, 317, 392, 394, 401, 419, 424, 498, 545  (zał. 2), 
  • zweryfikowano zapisy dot. 18 czynników pyłowych i dla niektórych z nich zmieniono wartości dopuszczalnych stężeń NDS – wg. pozycji wykazu: 27, 32, 79, 198, 265, 305, 314, 454, 455, 456, 457, 461, 466, 476, 478, 538, 539, 541  (zał. 3).

b) w załączniku nr 2 do rozporządzenia w części C. Mikroklimat, punkt nr 2:  Mikroklimat zimny.

Zmiana ta wynika z propozycji zgłoszonych przez laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej wykonujące pomiary mikroklimatu, które jako kryterium do klasyfikowania środowiska termicznego mikroklimatu zimnego sugerowały temperaturę powietrza poniżej 10o C. Proponowały też zastosowanie w ocenie mikroklimatu zimnego wskaźnika IREQneutral, którego obowiązujący przepis nie uwzględniał, a jedynie uwzględniał wskaźniki IREQmin i tWC. Dopuszczalne wychłodzenie ogólne organizmu określa wartość wskaźnika IREQ (m2·K·W-1), którego wartość zależy od warunków środowiska termicznego, metabolizmu (wydatku energetycznego) oraz parametrów odzieży (izolacyjności i przepuszczalności powietrza).

Natomiast wskaźnik IREQneutral to izolacyjność cieplna odzieży wymagana do zapewnienia warunków termoneutralnych, tj. stanu równowagi cieplnej organizmu, w którym średnia temperatura ciała jest utrzymywana na prawidłowym poziomie. W takich warunkach chłodzenie nie występuje lub jest minimalne. Wskaźnik IREQmin jest to minimalna wartość izolacyjności cieplnej wymagana do utrzymania równowagi cieplnej organizmu na subnormalnym poziomie. Minimalna wartość IREQ określa pewien stopień wychłodzenia organizmu w szczególności wychłodzenie obwodowych części ciała. Proponowany przepis dla mikroklimatu zimnego jest zgodny z normą PN-EN ISO 11079:2008 „Ergonomia środowiska termicznego - Wyznaczanie i interpretacja stresu termicznego wynikającego z ekspozycji na środowisko zimne z uwzględnieniem wymaganej izolacyjności cieplnej odzieży (IREQ) oraz wpływu wychłodzenia miejscowego”.

Wprowadzane zmiany w wykazie wartości dopuszczalnych są zgodne w tym zakresie  z prawem Unii Europejskiej i mają na celu, w oparciu o aktualną wiedzę naukową, lepszą ochronę zdrowia i życia pracowników narażonych na oddziaływanie szkodliwych czynników w środowisku pracy.

Pragnę zwrócić uwagę, że nie uległo zmianie rozporządzenie Ministra Zdrowia  z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia   w środowisku pracy  (Dz. U. z 2011 r. Nr 33, poz. 166). W związku z tym, zwróciłem się do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o stanowisko w sprawie terminów przeprowadzania badań i pomiarów, w szczególności w odniesieniu do przepisu określonego  w § 7 ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie informuje i ostrzega: wszystkie mieszaniny i substancje chemiczne zaliczamy do czynników szkodliwych jeżeli  w wyniku ich występowania w miejscu pracy i oddziaływania na pracownika może to doprowadzić do utraty jego zdrowia lub życia. Czynniki chemiczne i ich mieszaniny są klasyfikowane, jako niebezpieczne, stwarzające zagrożenie, a tym samym szkodliwe w środowisku pracy.

Substancje chemiczne ze względu na zagrożenia stwarzane dla zdrowia człowieka dzielimy na: bardzo toksyczne, toksyczne, szkodliwe, żrące, drażniące, uczulające, mutagenne, rakotwórcze oraz działające szkodliwie na rozrodczość.

Substancje chemiczne mogą przenikać do organizmu przez drogi oddechowe, skórę i przewód pokarmowy.

Pracodawca jest zatem zobowiązany chronić zdrowie i życie pracownika poprzez zapewnienie mu właściwych warunków pracy przy wykorzystaniu odpowiednich dostępnych środków, materiałów, technologii itd.

Wymogi w zakresie stosowania niebezpiecznych substancji chemicznych i mieszanin  regulują następujące przepisy: Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 917 z późn.zm.); rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.), ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 143), rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650  z późn. zm.); rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i Utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywę Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE. Powyższe przepisy prawne zobowiązują pracodawcę do wdrożenia procedur eliminujących lub ograniczających szkodliwe działanie produktów chemicznych w miejscu pracy. Pracodawca zatem sporządza ocenę ryzyka zawodowego  w której wskazuje wszystkie (nawet te prawdopodobne) zagrożenia „czyhające” na pracownika na wyznaczonym stanowisku pracy. Kolejnym etapem działań jest sporządzenie przez pracodawcę spisu stosowanych niebezpiecznych substancji chemicznych i ich mieszanin oraz zapewnienie pracownikowi dostępu do informacji o zagrożeniach stwarzanych przez niebezpieczny produkt chemiczny czyli posiadanie kart charakterystyki. Pracodawca ma obowiązek określenia poziomu szkodliwości każdej substancji czy mieszaniny, które zostały uznane za niebezpieczne. Badania i pomiary stężenia danego czynnika są przeprowadzane przez specjalne akredytowane jednostki  badawcze - laboratoria.

Podstawowym źródłem wiedzy o niebezpieczeństwie stwarzanym przez substancję lub mieszaninę chemiczną jest przygotowana przez producenta/dystrybutora (podmiot odpowiedzialny) za wprowadzenie takiego produktu, karta charakterystyki. Zostały w niej przestawione wszystkie informacje o produkcie z uwzględnieniem zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy podczas stosowania tego produktu, m.in. dane dotyczące zagrożenia zdrowotnego oraz wskazanie środków ochrony indywidualnej jakie należy zapewnić pracownikowi w przypadku użytkowania konkretnego produktu niebezpiecznego.

Wyeliminowanie lub ograniczenie oddziaływania na pracowników i środowisko szkodliwych czynników chemicznych jest obowiązkiem każdego pracodawcy i realizowane jest poprzez wymogi techniczne lub organizacyjne a więc: zmiany w procesach technologicznych mających na celu zmniejszenie emisji substancji toksycznych, w tym ich usunięcie lub zastosowanie mniej szkodliwych; zaprzestanie wykonywania procesów stwarzających szkodliwe warunki pracy; automatyzację, robotyzację i hermetyzację procesów i linii technologicznych; prawidłowe magazynowanie niebezpiecznych substancji chemicznych, właściwą gospodarkę odpadami poprodukcyjnymi, rotację i skrócony czas pracy na zagrożonych stanowiskach; przestrzeganie przepisów bhp; profilaktykę medyczną w tym okresowe badania lekarskie,

Ograniczenie złego wpływu stosowanych niebezpiecznych substancji chemicznych i ich mieszanin na zdrowie lub życie pracownika jest też przede wszystkim możliwe poprzez obowiązek stosowania przez pracodawcę środków ochrony zbiorowej. Do środków ochrony zbiorowej zaliczamy różnego rodzaju systemy wentylacyjne, których głównym celem jest wymiana powietrza w całym pomieszczeniu lub jego części tj. usunięcie zanieczyszczonego powietrza i doprowadzenie powietrza czystego. Wentylacja w pomieszczeniach pracy może być naturalna i/lub wymuszona tzn. mechaniczna ogólna i miejscowa (stanowiskowa). Prawidłowa wentylacja pomieszczeń pracy i stanowisk pracy jest warunkiem podstawowym w przypadku stosowania niebezpiecznych substancji i ich mieszanin zdążającym do wyeliminowania lotnych związków szkodliwych dla oczu, górnych dróg oddechowych a nawet słuchu.

Kolejnym ważnym wymogiem stawianym pracodawcom jest obowiązek wyposażenia pracownika wykonującego prace przy wykorzystaniu niebezpiecznych substancji chemicznych i ich mieszanin, w odpowiednie środki ochrony indywidualnej, poprzez zapewnienie odzieży roboczej i ochronnej dostosowanej do konkretnego stanowiska pracy; zapewnienie rękawic ochronnych; okularów ochronnych; obuwia ochronnego; środków ochrony dróg oddechowych.

Wymienione powyżej działania, a co za tym idzie respektowanie ich przez pracodawców w pomieszczeniach pracy i na stanowiskach pracy, gdzie pracownik stosuje niebezpieczne substancje chemiczne i ich mieszaniny, pozwolą na uniknięcie lub chociaż zmniejszenie skutków narażenia a więc działania na ludzi i środowisko niebezpiecznych produktów.

Wyk. Ewa Bajołek

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie przypomina, iż pracodawca zobowiązany jest przestrzegać zasad dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zmianami). Powyższe rozporządzenie w „§ 15. 1 nakłada na pracodawcę obowiązki zapewnienia w pomieszczeniach pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić (...) odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza (…) oraz chronić przed innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami)”.

Ponadto w tej sytuacji należy także wskazać na przepis § 51, § 147 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 1422). Zgodnie z § 51 powołanego jak wyżej rozporządzenia „Budynek i pomieszczenia powinny mieć zapewnioną wentylację lub klimatyzację, stosownie do ich przeznaczenia.”. Zgodnie z § 147 ust.1powyższego rozporządzenia. „Wentylacja i klimatyzacja powinny zapewniać odpowiednią jakość środowiska wewnętrznego, w tym wielkość wymiany powietrza, jego czystość, temperaturę, wilgotność względną, prędkość ruchu w pomieszczeniu przy zachowaniu przepisów odrębnych i wymagań Polskich Norm (…).”).

Rozporządzenia określają podstawowe obowiązki pracodawców w tym zakresie, m.in. minimalną temperaturę w miejscu pracy oraz określają wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników wykonujących pracę w pomieszczeniach pracy oraz pracujących na otwartej przestrzeni szczególnie w okresie zimowym, gdy są minusowe temperatury.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy. Cytowane rozporządzenie w § 30 określa wymóg zapewnienia odpowiedniej temperatury w zależności do rodzaju wykonywanej pracy:

  • Minimum dla pracowników fizycznych, pracujących w dużych halach produkcyjnych czy przy taśmie montażowej wynosi 14⁰C(287K). Wyjątkiem są miejsca, gdzie ze względów technologicznych potrzebna jest niższa temperatura, np. mroźnie, chłodnie.
  • Minimum dla zamkniętych pomieszczeń, gdzie wykonuje się lekką pracę (np. biura, sklepy lub hurtownie) temperatura w nich nie może być niższa niż 18⁰C(291).

Pracodawca jest również zobowiązany do zabezpieczenia wszystkich miejsc pracy przed napływem wilgoci i chłodnego powietrza z zewnątrz.

Organizacja stanowisk pracy zgodnie z § 45 pkt. 4 ust.1 w/wym. rozporządzenia nakłada na pracodawcę obowiązek usytuowania stanowisk pracy znajdujących się na zewnątrz pomieszczeń w taki sposób , aby pracownicy byli chronieni przed zagrożeniami związanymi w szczególności z warunkami atmosferycznymi w tym opadami, niską (…) temperaturą.

Dla pracowników wykonujących swoje obowiązki na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach, zgodnie z § 44 pkt.1 Załącznika Nr 3 w/wym. rozporządzenia pracodawca musi zapewnić w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia do ogrzania się, schronienia się przed opadami atmosferycznymi oraz umożliwiające zmianę odzieży. W pomieszczeniach powinna być zapewniona temperatura co najmniej 16⁰C(289K) przy czym całkowita powierzchnia pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8m2.

W sytuacji, gdy pracodawca nie jest w stanie zapewnić pomieszczeń do ogrzania się, powinien urządzić odpowiednie źródło ciepła w pobliżu miejsca pracy pracowników. Należy jednak pamiętać o zorganizowaniu źródeł ciepła zgodnie z zasadami ochrony przeciwpożarowej.

Dodatkowe uprawnienia w okresie niskich temperatur powietrza posiadają pracownicy, którzy są zatrudnieni w systemie ciągłym przy pracach wykonywanych na zewnątrz w otwartej przestrzeni zakładu, tj. w okresie tj. od 1 listopada do 31 marca, gdy temperatura spadnie poniżej 10⁰C, pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia pracownikom posiłków regeneracyjnych oraz ciepłych napoi.

Rodzaj i temperatura posiłków powinna być dostosowana do rodzaju wykonywanej pracy i zawierać około 50-55 proc. węglowodanów, 30-35 proc. tłuszczów, 15 proc. białek oraz posiadać wartość kaloryczną około 1000 kcal. Gorące napoje powinny być natomiast zapewnione w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników zawsze, gdy temperatura powietrza spadnie poniżej 10⁰C. Przepisy te są szczegółowo zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów( Dz.U. z dnia 1996 r. nr 60 poz. 279) .

Należy również wskazać, iż do gorących dań ma również prawo osoba pracująca fizycznie w miejscu, w którym ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10⁰C (np. mroźnia, chłodnia), gdy wydatek energetyczny w czasie pracy w przypadku mężczyzn wynosi 1500 kalorii, a w przypadku kobiet 1000 kalorii.

Przepisy prawa pracy nakładają na pracodawcę dodatkowy obowiązek dostarczania pracownikowi nieodpłatnych środków ochrony indywidualnej pracownika przed szkodliwymi czynnikami występującymi w miejscu pracy. Środki te powinny być dostosowane do warunków pracy. Zgodnie z art. 237(1) ust. 1 Kodeksu pracy pracodawca zobowiązany jest dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach w dwóch przypadkach:

  • jeżeli odzież własna pracowników może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu,
  • ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub BHP.

Jesień, zima i niskie temperatury są jednym z przypadków, kiedy to pracownika należy zabezpieczyć w specjalną odzieżą ochronną (tzw. ciepłochłonną), która nie tylko będzie chroniła przez uszkodzeniami ciała ale również przed szkodliwym wpływem niskich temperatur, opadów i wiatrów. Rodzaje środków ochrony indywidualnej wskazuje załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnejz dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zmianami) w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z nim w przypadku prac na zewnątrz pomieszczeń, narażających na działanie niskich temperatur oraz złych warunków atmosferycznych pracodawca musi zapewnić: odzież ochronną, nakrycia głowy oraz środki ochrony kończyn górnych i dolnych.

 

Wyk. Z. Znamirowska

W środowisku pracy występują czynniki szkodliwe i uciążliwe, które mają wpływ na zdrowie i życie pracownika.

Czynnik szkodliwy, którego oddziaływanie na pracującego prowadzi lub może prowadzić do schorzenia dotyczy czynników fizycznych i chemicznych występujących w postaci: hałasu, hałasu ultradźwiękowego, drgań mechanicznych działających na organizm człowieka przez kończyny górne lub drgań mechanicznych o ogólnym działaniu na organizm człowieka oraz czynnika chemicznego i pyłu.

Czynnik uciążliwy – wg PN-18004:2001- to czynnik, którego oddziaływanie na pracującego może spowodować złe samopoczucie lub nadmierne zmęczenie nie prowadząc do trwałego pogorszenia stanu zdrowia człowieka. Do czynnika uciążliwego zakwalifikowano m.in. niewłaściwe oświetlenie, wymuszoną pozycję ciała, mikroklimat umiarkowany.

Oświetleniejako czynnik uciążliwynie stanowi zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka i może dlatego pracodawcy bardzo często organizując i projektując stanowiska pracy poświęcają zbyt mało uwagi temu zagadnieniu.

Należy pamiętać, iż zmysł wzroku odbiera najwięcej informacji z otaczającego go świata, bo aż 83%. Informacje dotyczą m. in. kształtu, koloru, odległości, wielkości, ruchu. Aby odbiór ten był prawidłowy niezbędne jest odpowiednie oświetlenie.

Oświetlenie dzieli się na naturalne i sztuczne. Niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami. Oświetlenie elektryczne traktujemy jako uzupełniające oświetlenie dzienne, gdy samo oświetlenie dzienne jest niewystarczające. Norma PN-EN 12464-1:2012 wymaga, aby oświetlenie było zaprojektowane dla danego zadania w sposób jak najbardziej efektywny energetycznie. Wynika stąd konieczność zastosowania odpowiedniego systemu oświetlenia, sprzętu, sterowania oraz wykorzystania dostępnego światła dziennego, którego ilość zmienia się w ciągu dnia, zależnie od warunków klimatycznych.

Bez względu na miejsce i rodzaj wykonywanej pracy, odpowiednie światło jest niezbędne dla komfortu i bezpieczeństwa pracy, a co za tym idzie wpływa na jej wydajność i jakość. Niewłaściwe natężenie oświetlenia na stanowiskach pracy nie tylko obciąża narząd wzroku, ale powoduje spadek koncentracji, pojawia się senność, a przy dłuższych okresach niskiej ekspozycji na światło mogą się również pojawić stany depresyjne.

Poziom natężenia oświetlenia i jego rozkład w polu zadania wzrokowego i jego otoczeniu mają duży wpływ na to, jak szybko, bezpiecznie i wygodnie człowiek dostrzeże i wykona zadanie wzrokowe. Określenie właściwego poziomu natężenia oświetlenia we wnętrzu lub na stanowisku pracy jest jednym z podstawowych problemów techniki świetlnej.

Obciążenie narządu wzroku wywołane niedostatecznym czy nieprawidłowym oświetleniem powoduje:

  • szybsze zmęczenie,
  • bóle głowy,
  • łzawienie i zaczerwienienie powiek i spojówek,
  • zmniejszenie ostrości widzenia,
  • pogorszenie samopoczucia, zwiększenie wypadkowości, obniżenie wydajności pracy.

Aby potwierdzić prawidłowe warunki pracy należy wykonać pomiar natężenia oświetlenia sztucznego na stanowiskach pracy. Dopiero wyniki tych pomiarów, stwierdzające niejednokrotnie niewystarczające natężenie oświetlenia stanowisk pracy uświadamiają pracodawcom istotę problemu.

Podsumowując, zapewnienie właściwego oświetlenia pomieszczeń i stanowisk pracy jest obowiązkiem każdego pracodawcy. Zgodnie z art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki, techniki (Dz. U. z 2018 r., poz.108 z późn. zm.). § 26 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) stanowiaby w pomieszczeniach pracy było zapewnione oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami. Przyjęcie wymagań dotyczących wymienionych wielkości wynika z uwzględnienia potrzeb związanych z wygodą widzenia, wydolnością wzrokową i z zapewnieniem bezpieczeństwa w środowisku pracy.

 

Opracowała: Beata Michalec

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie przypomina, iż pracodawca zobowiązany jest przestrzegać zasad dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zmianami). Powyższe rozporządzenie w „§ 15. 1 nakłada na pracodawcę obowiązki zapewnienia w pomieszczeniach pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić (...) odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza (…) oraz chronić przed innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami)”.

Ponadto w tej sytuacji należy także wskazać na przepis § 51, § 147 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 1422). Zgodnie z § 51 powołanego jak wyżej rozporządzenia „Budynek i pomieszczenia powinny mieć zapewnioną wentylację lub klimatyzację, stosownie do ich przeznaczenia.”. Zgodnie z § 147 ust.1powyższego rozporządzenia. „Wentylacja i klimatyzacja powinny zapewniać odpowiednią jakość środowiska wewnętrznego, w tym wielkość wymiany powietrza, jego czystość, temperaturę, wilgotność względną, prędkość ruchu w pomieszczeniu przy zachowaniu przepisów odrębnych i wymagań Polskich Norm (…).”).

Rozporządzenia określają podstawowe obowiązki pracodawców w tym zakresie, m.in. minimalną temperaturę w miejscu pracy oraz określają wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników wykonujących pracę w pomieszczeniach pracy oraz pracujących na otwartej przestrzeni szczególnie w okresie zimowym, gdy są minusowe temperatury.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy. Cytowane rozporządzenie w § 30 określa wymóg zapewnienia odpowiedniej temperatury w zależności do rodzaju wykonywanej pracy:

  • Minimum dla pracowników fizycznych, pracujących w dużych halach produkcyjnych czy przy taśmie montażowej wynosi 14⁰C(287K). Wyjątkiem są miejsca, gdzie ze względów technologicznych potrzebna jest niższa temperatura, np. mroźnie, chłodnie.
  • Minimum dla zamkniętych pomieszczeń, gdzie wykonuje się lekką pracę (np. biura, sklepy lub hurtownie) temperatura w nich nie może być niższa niż 18⁰C(291).

Pracodawca jest również zobowiązany do zabezpieczenia wszystkich miejsc pracy przed napływem wilgoci i chłodnego powietrza z zewnątrz.

Organizacja stanowisk pracy zgodnie z § 45 pkt. 4 ust.1 w/wym. rozporządzenia nakłada na pracodawcę obowiązek usytuowania stanowisk pracy znajdujących się na zewnątrz pomieszczeń w taki sposób , aby pracownicy byli chronieni przed zagrożeniami związanymi w szczególności z warunkami atmosferycznymi w tym opadami, niską (…) temperaturą.

Dla pracowników wykonujących swoje obowiązki na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach, zgodnie z § 44 pkt.1 Załącznika Nr 3 w/wym. rozporządzenia pracodawca musi zapewnić w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia do ogrzania się, schronienia się przed opadami atmosferycznymi oraz umożliwiające zmianę odzieży. W pomieszczeniach powinna być zapewniona temperatura co najmniej 16⁰C(289K) przy czym całkowita powierzchnia pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8m2.

W sytuacji, gdy pracodawca nie jest w stanie zapewnić pomieszczeń do ogrzania się, powinien urządzić odpowiednie źródło ciepła w pobliżu miejsca pracy pracowników. Należy jednak pamiętać o zorganizowaniu źródeł ciepła zgodnie z zasadami ochrony przeciwpożarowej.

Dodatkowe uprawnienia w okresie niskich temperatur powietrza posiadają pracownicy, którzy są zatrudnieni w systemie ciągłym przy pracach wykonywanych na zewnątrz w otwartej przestrzeni zakładu, tj. w okresie tj. od 1 listopada do 31 marca, gdy temperatura spadnie poniżej 10⁰C, pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia pracownikom posiłków regeneracyjnych oraz ciepłych napoi.

Rodzaj i temperatura posiłków powinna być dostosowana do rodzaju wykonywanej pracy i zawierać około 50-55 proc. węglowodanów, 30-35 proc. tłuszczów, 15 proc. białek oraz posiadać wartość kaloryczną około 1000 kcal. Gorące napoje powinny być natomiast zapewnione w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników zawsze, gdy temperatura powietrza spadnie poniżej 10⁰C. Przepisy te są szczegółowo zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów( Dz.U. z dnia 1996 r. nr 60 poz. 279) .

Należy również wskazać, iż do gorących dań ma również prawo osoba pracująca fizycznie w miejscu, w którym ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10⁰C (np. mroźnia, chłodnia), gdy wydatek energetyczny w czasie pracy w przypadku mężczyzn wynosi 1500 kalorii, a w przypadku kobiet 1000 kalorii.

Przepisy prawa pracy nakładają na pracodawcę dodatkowy obowiązek dostarczania pracownikowi nieodpłatnych środków ochrony indywidualnej pracownika przed szkodliwymi czynnikami występującymi w miejscu pracy. Środki te powinny być dostosowane do warunków pracy. Zgodnie z art. 237(1) ust. 1 Kodeksu pracy pracodawca zobowiązany jest dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach w dwóch przypadkach:

  • jeżeli odzież własna pracowników może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu,
  • ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub BHP.

Jesień, zima i niskie temperatury są jednym z przypadków, kiedy to pracownika należy zabezpieczyć w specjalną odzieżą ochronną (tzw. ciepłochłonną), która nie tylko będzie chroniła przez uszkodzeniami ciała ale również przed szkodliwym wpływem niskich temperatur, opadów i wiatrów. Rodzaje środków ochrony indywidualnej wskazuje załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnejz dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zmianami) w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z nim w przypadku prac na zewnątrz pomieszczeń, narażających na działanie niskich temperatur oraz złych warunków atmosferycznych pracodawca musi zapewnić: odzież ochronną, nakrycia głowy oraz środki ochrony kończyn górnych i dolnych.

 

Wyk. Z. Znamirowska

Kontakt

Dziennik Podawczy
tel. centrala:
(12) 644-91-33,
(12) 644-93-72,
(12) 644-99-64,
(12) 684-40-35,
(12) 684-40-99;
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

 

 

2018  Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie