Archiwum artykułów

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

W czerwcu br. w rejonie Białegostoku na wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zachorowało ok. 90 dzieci. To kilkanaście razy więcej niż w całym zeszłym roku! W pozostałych regionach kraju od stycznia zanotowano zaledwie 14 przypadków choroby. W związku z powyższym warto zapoznać się z podstawowymi informacjami dot. tej jednostki chorobowej.

Objawy zapalenia opon mózgowych do złudzenia przypominają grypę lub zwykłe zatrucie. Dziecko może mieć podwyższoną temperaturę, osłabienie, silny ból głowy czy ból gardła. Aby zapobiec chorobie, należy zwracać baczną uwagę na podstawowe zasady higieny dzieci, jak np. mycie rąk mydłem oraz dostęp do środków higienicznych w toaletach. Warto też zwrócić na to uwagę podczas, kiedy wysyłamy dziecko na zorganizowany wyjazd.

Zapalenie opon mózgowych jest zapaleniem ochronnych błon, opon, które pokrywają mózg i rdzeń kręgowy. Jest bardzo niebezpieczną chorobą ponieważ rozwija się w ciągu kilku godzin i może powodować poważne powikłania zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.

 

Zapalenie opon mózgowych - drogi szerzenia:

  • zakażenia bakteryjne - drogą kropelkową przez wymianę powietrza z dróg oddechowych oraz wydzieliny z gardła (np. kichanie, całowanie) - żadna z bakterii, która wywołuje zapalenie opon mózgowych nie jest jednak aż tak zaraźliwa jak ma to miejsce w przypadku zwykłego przeziębienia czy grypy, a ponadto bakterie nie rozprzestrzeniają się przez przypadkowy kontakt czy przez zwykłe oddychanie w pomieszczeniu, w którym przebywa osoba z zapaleniem opon mózgowych. Na wariant choroby wywołany przez bakterie zwane pneumokokami, bądź meningokokami  najbardziej narażone są niemowlęta i małe dzieci, a także młodzież do 25 roku życia. Chorobie sprzyjają duże skupiska ludzi, oraz instytucje takie jak: żłobki, przedszkola, czy szkoły
  • zakażenia wirusowe (częstsze niż bakteryjne) - może być wywołane wieloma wirusami. Najczęściej do zarażenia dochodzi drogą kropelkową. Innym źródłem zarażenia może być kontakt z zanieczyszczoną ściekami wodą, w której obecne są wspomniane wirusy. Należy także pamiętać, iż kontakt z chorym zasadniczo nie wpływa na rozprzestrzenianie się choroby.

Ponadto wirusy i bakterie wywołujące zapalenie opon mózgowych mogą być przenoszone:

  • przez krwioobieg- od zapalenia w innym miejscu ciała, na przykład od zapalenia płuc lub infekcji pęcherza  żółciowego
  • z zewnątrz- uszkodzenie czaszki może pozwolić bakteriom na wniknięcie do mózgu
  • w wyniku zapalenia  tkanek sąsiednich (z zatok obocznych nosa, ucha środkowego)
  • przez wektory – kleszcze

 

Objawy:

Zapalenie opon mózgowych zazwyczaj ma przebieg dwufazowy:

 Pierwsza faza charakteryzuje się wystąpieniem objawów grypopodobnych (bóle stawów i mięśni) lub zaburzeniami ze strony układu pokarmowego, takimi jak nudności, wymioty, bóle brzucha i biegunki. Gdy objawy te ustąpią, choroba wkracza w fazę drugą.

W fazie drugiej występują objawy charakterystyczne dla zapalenia opon mózgowych. Pierwszym z nich jest sztywność karku oraz sztywność stawów kolanowych. Pojawiają się też silne bóle głowy oraz, jeśli zapaleniem objęty jest także mózg, zaburzenia świadomości, pobudzenie, urojenia czy omamy.

Aby precyzyjnie zdiagnozować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych należy dokonać nakłucia lędźwiowego, w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego. Następnie izoluje się wirusa i oznacza poziom przeciwciał w płynie oraz we krwi. Badanie to pozwala także odróżnić wirusowe zapalenie opon mózgowych od bakteryjnego.

 

Leczenie:

W przypadku wirusowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, terapia chorego polega głównie na leczeniu objawowym bez zastosowania leczenia swoistego. Chory najczęściej musi pozostawać w łóżku, szczególnie w okresie ostrym zapalenia, co najmniej do ustąpienia gorączki. Zalecane jest włączenie leków przeciwgorączkowych (np. paracetamolu, ibuprofenu), a także leków przeciwbólowych. Ponadto prowadzi się leczenie zapobiegające obrzękowi mózgu: restrykcje w przyjmowaniu płynów, mannitol, kortykosteroidy itp. W zależności od obrazu chorobowego terapię uzupełniania się postępowaniem przeciwdrgawkowym czy wyrównywaniem zaburzeń wodno-elektrolitowych.

W niektórych przypadkach (w zależności od rodzaju wirusa i stanu klinicznego) stosuje się leczenie przyczynowe, mianowicie choremu podawane są leki przeciwwirusowe.

 

Najczęstsze powikłania występujące u dzieci:

U noworodków i niemowląt istnieje ryzyko porażenia mózgowego, a także powstania wodogłowia, którego przyczyną są zrosty pozapalne. Powodują one przerwanie łączności między komorami mózgowymi, a przestrzenią podpajęczynówkową. W efekcie dochodzi do upośledzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Do innych powikłań zalicza się zapalenie ucha środkowego, zapalenie stawów, a także posocznicę. W wyniku powikłań dzieci mogą mieć napady padaczkowe i problemy z nauką, koszmary senne i zaburzenia snu. Może pojawić się także moczenie nocne, problemy z agresją i opanowaniem złości.

 

Profilaktyka:

Najskuteczniejszymi sposobami profilaktyki są szczepienia ochronne. Obecnie w Polsce dostępne są szczepienia przeciwko wirusowi świnki, odry i różyczki (szczepienia obowiązkowe), polio (szczepienie obowiązkowe) oraz ospie wietrznej, wściekliźnie i grypie (szczepienia zalecane, nierefundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia).

Krótkoterminowa profilaktyka antybiotykowa jest metodą zapobiegania, szczególnie meningokokowemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. W przypadku bliskiego kontaktu z chorym, zastosowanie antybiotyku może zmniejszyć ryzyko zarażenia się chorobą, ale nie chroni przed zakażeniami w przyszłości.

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na zapalenie opon mózgowych należy zwracać szczególną uwagę na częste mycie rąk, używanie antybakteryjnego mydła i papierowych ręczników. Wszystkie spożywane produkty powinny być poddane obróbce termicznej, należy więc zrezygnować także z surowych warzyw i owoców.

Rodzice wysyłający swoje dzieci na kolonie i obozy zorganizowane na terenach o zwiększonej liczbie zachorowań na zapalenie opon mózgowych, powinni uczulić je na to, że w tym regionie występuje wirus i wytłumaczyć,  dlaczego nie powinny pić z jednej butelki z innymi dziećmi ani podgryzać od innych kanapek czy batoników.

O zwiększonym niebezpieczeństwie zachorowania na zapalenie opon mózgowych spowodowanych enterowirusami powinni także pamiętać organizatorzy letniego wypoczynku oraz wychowawcy. Są oni zobowiązani do:

  • bezwzględnego stosowania się do wszelkich wskazań właściwej służby zdrowia
  • zadbania o ciągły dostęp do środków higienicznych w toaletach
  • organizowania w ramach możliwości jak najczęstszego pobytu dzieci na świeżym powietrzu
  • dopilnowania, aby podopieczni przestrzegali podstawowych zasad higieny: podczas kaszlu i kichania zakrywali usta i nos chusteczką, często myli ręce wodą z mydłem,      
  • w przypadku wystąpienia u dziecka objawów chorobowych, poinformowania rodziców i natychmiastowego skontaktowania dziecka z lekarzem.

 

Opracował: Beata Gołąb

Kontakt

Dziennik Podawczy
centrala telefoniczna:
(12) 644-93-72;
(12) 644-99-64;
(12) 684 41 83

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

2021  Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie